Formatief evalueren staat in dienst van leren. Het biedt docent en studenten inzicht in het leerproces. Het gaat dus niet alleen over het wel of niet geven van cijfers, het halveren van de hoeveelheid summatieve toetsen of het altijd feedback moeten geven. Formatief toetsen wordt vaak in één adem genoemd met summatief toetsen. In de praktijk heeft formatieve toetsing (gericht op volgende stappen in het leren) vaak nog veel weg van summatieve toetsing (voor certificering of selectie); denk aan een formatieve toets die hetzelfde type vragen bevat als een summatieve toets.

Assessment as Learning is een term uit High Impact Learning that Lasts van Philp Dochy en gaat feitelijk over formatief evalueren. ‘ Assessment as Learning (AaL)’ is een aanpak die de verziekte ‘toetscultuur’ wil aanpakken. Een mindset van studenten waarin alles wat in de opleiding gebeurt, gestuurd wordt door toetsen, is niet de gepast mindset. Dat wil vooral ook zeggen dat ook de summatieve toetsen anders ingericht moeten worden. Het afstemmen van de assessment methode in functie van het leerproces is van cruciaal belang.

Formatief evalueren gaat over het verzamelen en interpreteren van informatie over het leerproces enerzijds en de prestatie van de student anderzijds. De student komt te weten in welke mate men vooruitgang boekt en hoe ver men staat binnen het ontwikkelingstraject. Dit betekent dat de student continu constructieve feedback zoekt en ontvangt en deze gebruikt als start of als monitoring van zijn/haar leerweg. Het is de ‘drive’ om te leren en te blijven leren. Op deze wijze is elk meetmoment ook een leermoment is, feedback is gecontextualiseerd en geïntegreerd in het leerproces, en op deze wijze kan de motivatie intrinsiek blijven.

Formatief evalueren heeft een aantal belangrijke eigenschappen. Er is sprake van een cyclisch proces gericht op verder leren. Het gaat om doelgericht in plaats van toetsgericht onderwijs. Daarbij gaan docent en studenten met elkaar in gesprek en geven ze samen het leren vorm.

Goed inzicht hebben in het leerproces van leerlingen betekent dat je als docent:

  • helder hebt waar de student naartoe werkt (fase 1);
  • een goed beeld hebt waar de student staat (fase 2 en 3);
  • de student gerichte instructie, mogelijk feedback geeft en verder op weg helpt (fase 4 en 5).

Edulab hanteert vijf strategieën voor formatieve evaluatie van Dylan Wiliam als kapstok voor het ontwerpen van onderwijs. Voor elke strategie hebben we leeractiviteiten en voorbeelden beschreven die als inspiratie dienen. Klik op het plaatje om meer informatie krijgen over een van de strategieën.


Leerdoelen en succescriteria Bewijs verzamelen van de leerresultaten Feedback geven die het leerproces stimuleert Leerlingen activeren als leerbron voor elkaar Leerlingen stimuleren om eigenaar van hun leerproces te zijn